کلینیک مجازی بیش فعالی و کم توجهی ADHDLOGY – دکتر مهدیس مقصودلو
تکنیکهای همتنظیمی (Co-Regulation) در رابطه بین والد و کودک بیش فعال فوقالعاده حیاتی و کاربردی هستند. همتنظیمی یعنی شما به عنوان والد، از سیستم عصبی آرام خود استفاده میکنید تا به کودک کمک کنید سیستم عصبی طوفانی و متلاطم خود را آرام کند.
این تکنیک ها عبارت اند از:
۱. درک نقش نورونهای آینهای (Mirror Neurons)
نورونهای آینهای سلولهای عصبی در مغز هستند که باعث میشوند ما حالات عاطفی و رفتارهای دیگران را مانند یک آینه در خودمان منعکس کنیم. وقتی کودک شما دچار فروپاشی هیجانی (Meltdown) یا عصبانیت شدید میشود، او به طور ناخودآگاه وضعیت روحی شما را اسکن میکند. اگر شما با عصبانیت و داد زدن واکنش نشان دهید، نورونهای آینهای او سیگنال خطر بیشتری دریافت میکنند و شدت لجبازی یا گریهاش بیشتر میشود. در مقابل، اگر شما خود را آرام نگه دارید، مغز کودک کمکم از آرامش شما الگوبرداری کرده و سیگنال امنیت دریافت میکند.
۲. استفاده از زبان بدن پذیرا و گفتار آهسته (Open Body Language & Slow Speech)
وقتی کودک کلافه یا عصبانی است، حالت فیزیکی و لحن صدای شما بلافاصله به او پیام میدهد که آیا در امان است یا خیر. برای همتنظیمی، همسطح کودک شوید (مثلاً زانو بزنید تا چشم در چشم شوید)، دستهای خود را باز و رها نگه دارید (از دست به سینه ایستادن خودداری کنید) و با لحنی بسیار آرام، شمرده و با تن صدای پایین صحبت کنید. این زبان بدن پذیرا و صدای ملایم، به سیستم عصبی کودک که در حالت «جنگ یا گریز» قرار دارد، اعلام میکند که هیچ تهدیدی وجود ندارد و میتواند گاردش را پایین بیاورد.
۳. همراهی و سپس کاهش انرژی، به جای مقابله با آن (Match & Lower Energy)
مقابله مستقیم با انرژیِ بالایِ یک کودکِ عصبانی (مثل گفتنِ “همین الان ساکت شو!”) معمولاً بنبست ایجاد میکند. در عوض، ابتدا باید سطح انرژی او را “درک” کنید؛ یعنی با هیجان یا ناراحتی او همدلی کنید تا کودک حس کند شنیده شده است (مثلاً بگویید: «میبینم چقدر عصبانی هستی و داری داد میزنی»). اما بلافاصله بعد از این تایید، انرژی خودتان را پایین بیاورید. شما مثل یک لنگرگاه آرام در میان طوفان عمل میکنید؛ به او متصل میشوید ولی اجازه نمیدهید طوفانِ کودک، شما را هم با خود ببرد، بلکه او را به سمت آرامش خودتان میکشید.
۴. جملات کمککننده: «بیا یک لحظه مکث کنیم» / «من اینجا پیشتم»
کلمات در زمان بحران باید کوتاه، واضح و امنیتبخش باشند، چون مغز منطقی کودک در آن لحظه عملاً خاموش است و توانایی تحلیل سخنرانیهای طولانی یا نصیحت را ندارد. استفاده از جملاتی مثل «بیا با هم یه نفس عمیق بکشیم»، «من کنارتم و جات امنه» یا «هر وقت آماده بودی بغلم کن»، به کودک اطمینان میدهد که شما به خاطر رفتار بدش رهایش نمیکنید. این جملات پل ارتباطی عاطفی شما را حفظ میکنند تا زمانی که موج احساسات فروکش کند.
۵. الگوسازی تنظیم هیجانی همزمان با هدایت کودک به سمت تعادل (Model Regulation)
کودکان با دیدن رفتار ما یاد میگیرند، نه با شنیدن حرفهای ما. وقتی خودتان در زندگی روزمره عصبانی یا کلافه میشوید (مثلاً پشت ترافیک یا هنگام ریختن چای)، تکنیکهای آرامسازی را با صدای بلند اجرا کنید تا کودک ببیند؛ مثلاً بگویید: «من الان خیلی کلافهام، بذار یه نفس عمیق بکشم تا آروم بشم». با این کار، شما ابتدا مدیریت احساسات را در خودتان تمرین و “الگوسازی” میکنید و سپس در موقعیتهای بحرانی، دست کودک را میگیرید و قدم به قدم او را از آشفتگی به سمت تعادل و آرامش هدایت میکنید.
